"Hadîste,AllahTeâlâ'nın‘Allahsananasılihsanettiyse,sendeöyleiyiliket’(28/Kasas, 77)kavlinde işaret edilen ihsana işaret vardır. Allah Teâlâ'nın kula ihsanı, kulun ibadetleriyle O'na olan ihsanından öncedir. Allah'ın kendisine tevfik etmesi suretiyle ihsanda bulunduğu kimse Allah'a itaat etmek için çabalar. Bu nedenle tâlibin, iman makamında ihsan makamını elde etmek için çalışması gerekir. Çünkü ameli iyi olanın zannı da güzel olur. İyi amel ise güzel tevfikle gerçekleşir."
“Hadîste ecrin meşakkat miktarınca olduğuna işaret vardır. Herkes ameli karşılığında kat kat sevap alır. Oruçlu ise müstesna. Çünkü sadece Allah için tutulduğundan, Zat'ın mertebesine daha uygundur. Bu durumda da ecri sadece O olmaktadır. Bundan ötürü Hak Teâlâ orucu bizzat kendisi sahiblenmektedir. Bu ise, tüm dünyevî ve uhrevî isteklerden uzaklaşarak oruç tutan için söz konusudur.”
“Hased ancak iki kişi hakkında meşrudur:Biri,Allah’ınkendisinevermişolduğuKur’an'ıgecegündüzokuyankişi.DiğerideAllah’ınkendisineihsanetmişolduğu maldan gece gündüz infak eden kimse.” (el-Humeydî, Musned, II/278; Buhârî, Tevhîd, 45; İbn Balaban, İhsân, I/333)
Somuncu Baba’nın Yorumu:
"Hadîste, Allah Teâlâ'nın ahlâkıyla ahlâklanmaya ve O'nun nimetlerini minnet ve şükranla anmaya işaret vardır. Peygamberimiz gibi. Nitekim ‘Onun ahlâkı Kur'an idi’(Ahmed b. Hanbel, Musned, VI/91)ve ‘Rabbininnimetiniminnetveşükranlaan’(Duha 93, 11) kavliyle Allah Teâlâ'nın nimetlerini minnet ve şükranla anması emredilmiştir. Allah Teâlâ'nın nimetleri ise tüm mal çeşitlerini kapsamaktadır. Bu iki şeyden daha fazla gıpta edilecek bir şey yoktur."
“Hadîste, dünyada güzel sıfatlardan hasıl olan iyi amellerin karşılığının, feyiz sahibi Yüce Yaratıcı’nın huzurunda aziz bir feyz şeklinde insana tecelli edeceğine işaret vardır. Amel yurdunda alınacak mükâfat ise ezeldeki aslî mükâfat miktarıncadır. Bu nedenle tâlibin ilahî ahlâkla ahlâklanması için beşerî vasıflardan soyutlanması gerekir. İlâhî ahlâk ise ne kadar da güzeldir.”
“Allahgüzeldir.Ancakgüzelvetemizşeylerikabuleder.Allahmü’minlere,peygamberleredeemrettiğişeyleriemrederek şöyle buyurmuştur:‘EyPeygamberler!Temizşeylerdenyiyin,yararlıişişleyin;doğrusuBen,yaptığınızıbilirim.’(Mu'minûn 23, 51) (Bir diğer âyette de şöyle buyurmuştur):‘Eyimanedenler!Sizeverdiğimizrızıklarıntemizolanlarındanyeyin.’(Bakara 2, 172)(Hz. Peygamber) sonra şunu zikretti: Birkimse(Hakyolunda)uzunsefereçıkar.Saçlarıdağılmış,tozatoprağabulanmışbirhaldeellerinisemayauzatarak‘YâRabbî,yâRabbî,yâRabbî’diyeduaeder.Hâlbukiyediğiharam,içtiğiharam,giydiğiharam,(hâsılı)haramlabeslenmiştir.Böylebirisininduasınasılkabuledilir?” (Muslim, Zekât, 19; Dârimî, Rikâk, 9; Buhârî, Zekât, 24)
Somuncu Baba’nın Yorumu:
“Lokma bir tohum, amel ise mahsuldür. Mü’min, lokmasını temiz kılmalıdır ki, muhlis kullarınınkini kabul ettiği gibi, Allah onun da amelini kabul etsin.”
Türkçe Açıklaması: "Bendensonraerkeklere,kadınlardandahatehlikelibirimtihanbırakmadım." (Buhârî, Nikâh, 17)
Somuncu Baba’nın Yorumu: “Nefsini nikâhla koru ki şehevî fitnelerden kurtulasın. Kalbini de murakabe ile koru ki, tecelliyât gerçekleştiğinde söz konusu olan gizli şirkten korunasın.”
"Sultan çoban, şeytan da kurttur. Velâyet sultanına itaattan uzaklaşan insanı şeytan tuğyanla helak eder. Şeriat sultanına itaattan çıkan insanı da şeytan isyana sürükler. Tarikat sultanına itaattan çıkan kimseye gelince, şeytan hizlan vadilerinde yolunu şaşırtır."
"Muhabbet elbisesini giyip fakrı kuşanan ve sabra bürünen kimseye, dünyanın süsleri karşısında Allah yeter. İçini takva ile süslersen Mevlâ’nın cemalinden bir elbise sana giydirilir.”
"Söz, konuşan kişinin sıfatıdır. Kıdem sıfatlarıyla (hayat bulan) hudûs sıfatlarının bir sonucudur. Bu nedenle, (Kudsî hadîste) Hz. Peygamber’in (aktardığı üzere Allah Teâlâ) ‘Kulum benimle (konuşma sıfatımla) konuşur’ buyurmuştur. Yani, senin lisanınla Kadîm olan Melik konuşur."
"Vallahiimanetmişolmaz.Vallahiimanetmişolmaz.Vallahiimanetmişolmaz." "Kimdir o yâ Rasûlallah"diye sorulunca "Komşusununzararındaneminolmadığıkimse"cevabınıverdiler." (Buhârî, Edeb, 29)
Somuncu Baba’nın Yorumu:
"Komşuna komşu olursan, komşun da komşusu olmayana komşu olur. Kim Erhamurrâhimîn’in komşuluğunda azmedip durursa, Allah onunla kullarına rahmet eder ve onu mahlûkatına yönelik rahmet gölgelerinden bir gölge yapar.”
"Âlimlerle birlikte otur, hikmet sahiblerinin içine gir, ebrâr ve etkıyâ ile ol, salih insanlardan ayrılma. Cahiller, sefihler, facirler, şakîler ile arkadaşlık yapmaktan kaçın. Çünkü dünyadaki ülfet, bekâ âleminde ruhlar arasındaki tanışıklığın eseri olup kişi sevdiğiyle beraberdir.”
“Kardeşlere karşı sertlik yerine yumuşaklığı tercih etmek, Rahman’ın kula olan lütuf tecellisinin kâhir tecellisinin önüne geçmiş olmasının sonuçlarındandır. Merhamet meydanında yarış ki, rahmeti gadabını geçen Zat da sana rifkatte bulunsun.”
"Aleyhisselâm doğru yolda meşru haddi aşmaktan sakındırmıştır. Haddi aşan, Müslüman kardeşine veya kendisine bu çalışma yurdunda zulmeden kişi, ceza yurdunda karanlıklara düşer. Hz. Peygamber, ukbâda kâhir ateşiyle helak olmamak için, dünyada fesada sürükleyen cimrilikten de sakındırmıştır. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:‘Nefsininhırsındanvecimriliğindenkorunabilmişkimseler,işteonlarsaadeteerenlerdir." (Haşr 59, 9)
Türkçe Açıklaması: "Dünyadabirgaripveyayolcugibiol.Kendinikabirdekilerdenkabulet.” (Tirmizî, Zuhd, 25; et-Taberânî, Musnedu'ş-Şâmiyyîn, s. 109)
Somuncu Baba’nın Yorumu: “Hz. Peygamber fânî yurtta yaşayan insanın olup bitenlere aldanmamasını, cereyan eden fesadlara kapılmamasını istemektedir. Tâlib bu gurur yurdundan kendini uzaklaştırmalı, surûr yurdunu vatan edinmeye çalışmalı, şer güruhunu bırakıp din yoluna geçmelidir. Böyle yaparsa ölmeden önce ölür, kabre girmeden önce haşrolur."
Türkçe Açıklaması: "Nicesaçıbaşıdağınıkpejmürdevekapılardankovulmuşinsanvardırki,eğerbirşeyhakkındaAllah’ayeminetse,Allah yemininde sadık çıkarır." (Müslim, Birr, 40)
Somuncu Baba’nın Yorumu: "Kendi isteğiyle son derece sade ve basit bir hayatı geçici nimetlere tercih etmek, hakir ve felaket yurdu olan dünyanın musibetlerinden kurtulmaya karşı bir güvence, Allah katında da izzet ve keramettir. Kalplerin sersemleştiği, dillerin tutulduğu cezâ gününde böylesi insanın duası geri çevrilmez."
Türkçe Açıklaması: "(Cenab-ıHak):‘Ben,kalplerikırılmışlarınvekabirleribelirsizolanlarınyanındayım.’(buyurmuşlardır.)" (Sehâvî, Mekâsid, s. 96; Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ, I/203)
Somuncu Baba’nın Yorumu: "Dünyada kalbin kırık olması âhirette sarılması, hayat ve ölüme yönelik vurdumduymazlık izlerinin yok olması ise kulun Allah haricindeki bağlardan kurtuluşu ve Ehadiyet tecellisiyle Yüce Yaratıcı tarafından tercih edilmesi demektir."
Türkçe Açıklaması: "(Hz.Allahşöylebuyurmuştur:)‘Ben,kulumunzannettiğigibiyim.Beniandığızaman,muhakkakonunlaberaberim.Eğerbenikendikendineanarsa,bendeonuZat'ımdaanarım.Benibirtoplulukiçindeanarsa,bendeonuandığıtopluluktandahahayırlıbirtopluluktaanarım.” (Buhârî, Tevhîd, 15)
Somuncu Baba’nın Yorumu: "Allah'ın mutlak cemalini seyret, çevrenin dünya ve âhiretine yönelik geçici süslemelerine meyletme. Kendi başına iken rabbini zikret, O da seni Vahdet makamında rûhen ve hakikaten zikretsin. Zikreden kullarından oluşan bir topluluk içinde zikret, O da seni Mele-i A'lâ'da cismânî, aşikar, gizli ve çok gizli bir şekilde zikretsin."
Somuncu Baba’nın Yorumu: "Burada arif'in kalbine bir sesleniş vardır: Tefrika çölünde dalaletteyken beni talep edersen, çağır beni, seni bana, Vahdet makamına ulaştırayım. Dünya ve âhiretin yemek ve giysilerine kendini kaptırma ki, beni görmenin tatlılığını sana tattırayım ve varlığımın elbisesini giydireyim."
Türkçe Açıklaması: "(Hz.Allahşöylebuyurmuşlardır):‘Benisevenkimseninyaşamınasonveririm.Hayatınasonverdiğimkimsenindiyetibanaaittir.Birkimsenindiyetibanadüşünce,onundiyetibizzatbenolurum.” (Âlûsî, Rûhu’l-Meânî, II/72; Konevî, Kırk Hadîs, s. 86-7) Somuncu Baba’nın Yorumu: “Allah Teâlâ’nin muhabbet kâselerinden içirdiği kimse sarhoş olur ve Allah onu kendisinde yok eder, kendi bekasında sabit tutar. Allah sevgisiyle ölen kimsenin diyeti sadece O’dur. O ise bâkîdir.”
Türkçe Açıklaması: "(Hz. Allah şöyle buyurmuştur:)‘Salihkullarımahiçbirgözüngörmediği,hiçbirkulağınişitmediğivehiçbirbeşerinkalbindengeçirmediğinimetler hazırladım." (Buhârî, Tefsîr, Sûretu's-Secde, 1)
Somuncu Baba’nın Yorumu: "Bedeninin ve gönlünün gözlerini olup bitenleri seyretmeye kapatırsan, Allah, havas ve kuvve-i beşeriyyenin sınırları dışına çıkan zatının cemalinin tecellilerini sana gösterir. Böyle olunca O'nu müşahede edecek, Vahid ve Kahhâr olan Allah dışında ne gören ne de görülen bir şey müşahede etmeyeceksin."
“Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem değer verdiklerini feda edecek derecede kendisini sevenleri müjdelemektedir. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem sevgisiyle dolu olan insanlar, aziz sevginin coşkusuyla değersiz ve geçici sevgilerden uzaklaşırlar, dünyevî meşgalelerin verdiği sıkıntılardan kurtulurlar, ilahî sevgiye ulaşmış kullar arasına katılırlar.”
6.SALÂVÂT-IŞERÎFE: Ebu Bekir(radiyallahu anhu)’nun rivâyet ettiği
Rasûlullah(sallallahu aleyhi ve sellem)’in buyurduğu salâvât:
MÂNÂSI: ALLAH'ım! Geçmiş nesiller içinde Efendimiz MuhaMMed(sallallahualeyhivesellem)'e salât et!
Rahmetini ihsân eyle!
Sonraki nesiller içinde Efendimiz MuhaMMed (sallallahualeyhivesellem)'e salât et!
Rahmetini ihsân eyle!
Peygamberler içinde Efendimiz MuhaMMed(sallallahualeyhivesellem)'e salât et!
Rahmetini ihsân eyle!
Resûller içinde Efendimiz MuhaMMed(sallallahualeyhivesellem)'e salât et!
Rahmetini ihsân eyle!
Hesab ve karar gününe kadar yüce toplanma yerinde(mele'i-a'lâ içinde),
her vakit ve her zamanda
Efendimiz MuhaMMed(sallallahualeyhivesellem)'e salât-ü-selâm eyle!